آينده اقتصاد‌هاي نوظهور

خاویر سانتیسو
امیرحسین میرابوطالبی
سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FDI) در نتیجه‌ بحران مالی جهانی به شدت افت کرده است. اما این مقاله نشان می‌دهد که روند دهه‌ گذشته همچنان پابرجا است؛ روندی که نشانگر وجود جریان بزرگ‌تر سرمایه‌گذاری به سوی بازارهاي نوظهور است.


بازارهای نو ظهور دیگر برای کمپانی‌های اروپایی یک بخش بیگانه و ناشناخته به حساب نمی‌آیند؛ بلکه آنها امروزه بخش عمده‌ای از شرکت‌های چند ملیتی «اروپایی- نوظهور» را تشکیل می‌دهند.
سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی به شدت در سال 2009 کاهش یافت، اما این اعداد و ارقام بعضی روندهای قدرتمند را پشت خود پنهان کرده است. تا همین چند وقت پیش بخش عظیمی از سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی بین کشورهای عضو OECD (سازمان همکاری‌های اقتصادی اروپا) مبادله می‌شد. اما دهه‌ اخیر یک سری جریانات مهم از نوع «جهان چند قطبی» را به خود دید. سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی از طرف بازارهای نوظهور رو به افزایش بوده است (یک شرکت استیل هندی یک کمپانی استیل بلژیکی را خریداری کرد). اما بازارهای نوظهور به مقصد مهم تری برای سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی هم تبدیل شده‌اند، آن هم بالاتر از همه‌ شرکت‌های چند ملیتی OECD. این روند در دهه‌ آینده هم ادامه خواهد یافت و شرکت‌هایی از OECD که در فعالیت‌های اصلیشان هر چه بیشتر با بازارهای در حال توسعه همکاری داشته باشند را به طور عمیقی دگرگون خواهد ساخت.
اخیرا UNCTAD (کنفرانس تجارت و توسعه‌ ملل متحد) ارقام سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در سال 2009 را منتشر کرد. سرمایه‌گذاری جهانی در سال2009 نزدیک به 40‌درصد نسبت به سال 2008 کاهش یافته و از رقم 7/1تریلیون دلار به کمتر از يك‌تریلیون دلار رسیده است.
این اطلاعات نشان‌دهنده‌ افت بیشتر کشورهای عضو OECD در مقایسه با همتایان آنها در بازارهای نوظهور است. در حالی که کاهش در اقتصادهای توسعه یافته‌ OECD در سال 2009 ادامه‌ کاهش سال 2008 بود، در اقتصادهای نوظهور رکود سال 2009 در ادامه‌ افزایش سال 2008 به وقوع پیوست. در حالی که در انگلستان یا ایالات متحده این کاهش بسیار شدید بوده (93-‌درصد و 57‌-درصد)، چین با کاهش ناچیز 3 درصدی روبه‌رو شده است. چین در سال 2009 از سرمایه‌گذاری شرکت‌های خارجی در شرکت‌های داخل کشور و دیگر دارایی‌های مولد به راحتی 90 میلیارد دلار به دست آورد. اگر فقط ماه دسامبر 2009 را در نظر بگیریم، چین بیشتر از 12 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی جذب کرده، که بیشتر 103 درصد مدت مشابه سال قبل از آن است. بعضی کشورهای نوظهور مانند پرو حتی افزایش 28 درصدی را تجربه کرده‌اند. با این حال بیشتر کشورهای نو ظهور با کاهش سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی روبه‌رو بودند – اما از نقطه‌ ماکزیمم در سال 2008. برای مثال در برزیل در سال 2009 سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی تقریبا به نصف کاهش یافت، اما این کاهش از رکورد تاریخی 45 میلیارد دلار در سال 2008 صورت گرفت. در کلمبیا این کاهش کمتر حس شد (15-‌درصد در سال 2009) اما این کاهش هم از نقطه‌ ماکزیمم در سال 2008 انجام شد. در هند طبق آمار ملی، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی تا مارس 2010 به 18 میلیارد دلار کاهش خواهد یافت، از ماکزیمم 27 میلیارد دلاری در سال 2008/2009.